یادداشتی بر فیلم دایره (جعفر پناهی)

یادداشتی بر فیلم دایره (جعفر پناهی)
این گروه بی پناه!
1 - فیلم دایره به كارگردانی جعفر پناهی كه از سال ساخت آن 3 سال می گذرد، جمعه شب به همت معاونت امور سینمایی وزارت ارشاد برای نویسندگان و هنرمندان به نمایش درآمد.

2 - فیلم با تولد دختری در سیاهی مطلق آغاز می شود. با روشن شدن تصویر، قاب كوچك دریچه ای را می بینیم كه كسی از آنطرف، همراه سولماز غلامی را فرا می خواند و مژده تولد نوزادی را می دهد كه هیچ كس از به دنیا آمدنش خشنود نیست. در ادامه دوربین بی قرار و غمخوار بدخشانی در متن اجتماع غبار گرفته تهران زندگی پنج زن منتخب جعفر پناهی را یك به یك به تصویر می كشد و در انتها فیلم به همان قاب كوچك دریچه ختم می شود و باز كسی از آنطرف قاب سولماز غلامی را فرا می خواند ...

پایان فیلم به نوعی می تواند همان آغاز فیلم باشد و در این فرم دایره وار، گویی آدمهای برگزیده پناهی آن نوزادی هستند كه اینچنین به دنیا می آید و قرار نیست در این دنیا سهمی از زندگی داشته باشد. گویی این بی پناهان سرنوشتی جز آنچه در طول فیلم بر سرشان آمده درانتظارشان نخواهد بود.

3 - جعفر پناهی با فیلم دایره نشان می دهد كه بر ابزار كارش كاملا تسلط دارد. جدا از بحث محتوا، فیلم به لحاظ ساختاری قابل تقدیر است. تسلط تحسین برانگیز پناهی در كار با اجزای صحنه در فصول پرازدحام خارجی از جمله صحنه های مربوط به منوچهری، ترمینال جنوب و ... نشان از نگاه تكامل یافته او دارد. و تجربه درخشان بهرام بدخشانی در كار با دوربین روی دست در بسیاری از فصول جلوه دیگری به فیلم بخشیده و در قیاس با همین اجرای نچندان كارآمد در فیلم بمانی یك سر و گردن برتر نشان می دهد. بازی متقاوت فرشته صدرعرفایی در نقشی كاملا باورپذیر و فیلمنامه بدون نقص و جسورانه كامبوزیا پرتوی هم حرفی برای گفتن باقی نگذاشته اند.

4 - توقیف فیلم دایره در زمانه ای كه زندان زنان با تبلیغات گسترده اش به حق بر پرده سینماها جولان میدهد، تعجب برانگیز و ناعادلانه است.