مراسم آشتی كنان قبل از ماه رمضان |
| اطلاعات کاربر: |
|
|---|
| | |
| نويسنده مطلب: | مجید |
| محل کاربر: | تهران |
| | |
| | |
| |
| متن مطلب: |
یكی از رسوم پسندیده در ماه مبارك رمضان آشتی و ایجاد الفت بین افرادی است كه به سببی از یكدیگر كدورتی به دل دارند. این رسم پسندیده قبل از فرارسیدن ماه رمضان از واجبات است و عقیده بر آن است كه اگر كسی روزه بگیرددر حالی كه از بستگان یا برادر دینی خود كدورتی به دل داشته باشد، روزه اش مال شیطان است وقبول درگاه خداوند نیست . این رسم در همه شهرها و روستاها كم و بیش وجود دارد و تشریفات آن بسیار ساده می باشد. اگر دو نفر از یكدیگرناراحتی داشته باشند، یا خودشان بدون مقدمه دست در گردن هم می اندازند و صورت یكدیگررا می بوسند یا یك ریش سفید و بزرگتر پادرمیانی می كند و آنها را آشتی می دهد; به این ترتیب كه در خانه اش سماور را آتش كرده و چای دم می كند و آن دو را بدون اطلاع از یكدیگر دعوت می كند و مراسم آشتی كنان راه می اندازد و پس از نصیحت ، آنها را با یكدیگر آشتی می دهد. مردم معتقدند اگر بزرگتر گذشت كند و برای آشتی پیش قدم شود و به سوی كوچكتر برود، ثواب زیادی می برد. همچنین عقیده دارند چون ماه رمضان ماه خداست ، خداوند از آدم كینه به دل بدش می آید و روزه اش را كمتر ثواب می دهد.اگر كدورت بین دو مرد باشد، یك ریش سفیدپادرمیانی می كند و اگر دو زن از یكدیگر ناراحتی داشته باشند، یك عاقله زن همت می كند و آنها راآشتی می دهد. همچنین اگر در محلی مریضی باشد، چند روز قبل از ماه رمضان همه اهالی به عیادتش می روند و هدایایی برایش می برند و اورا به حق این ماه عزیز و پربركت دعا می كنند تاحالش خوب شود.
رویت هلال در شب اول ماه رمضان
در گذشته مردم ماه رمضان را با رویت هلال آغاز می كردند، مگر آن كه ماه شعبان سی روز بودیا حاكم بلد روز آغاز ماه را قبلا تعیین و مردم را به روزه گرفتن حكم می كرد.
در شهرستان یزد برای رویت ماه ، مردم غروب روز آخر ماه شعبان به بالای مناره ها، گلدسته ها،تكیه ها، پیش طاق مساجد و پشت بام ها می رفتند وبا نگاه دقیق در آسمان به جستجوی ماه می پرداختند و در صورت مشاهده ماه ، اعمال مخصوص ماه رمضان را بجا می آوردند.همگانی شدن مراسم آغاز ماه رمضان در صورتی بود كه «اعلم بلد» به آن حكم می كرد و برای این كه او به آغاز ماه حكم كند، باید شخصا ماه رامی دید یا به گفته عده زیادی كه ماه را دیده بودندیقین حاصل می كرد و یا به قول دو نفر مومن عادل اكتفا می كرد. اعلم بلد بعد از بجا آوردن نمازجماعت مغرب و عشا به منبر می رفت و ضمن خواندن خطبه ، آغاز ماه رمضان را به اطلاع حاضران می رساند. بعد موذن به گلدسته مسجدمی رفت و اذان می گفت . بعضی از افرادی هم كه صدای اذان را می شنیدند به اذان گفتن می ایستادند تا صدای اذان به دورترین نقاط برسدو مردم از حكم مطلع شوند. اگر هوا ابری و رویت ماه غیرممكن بود، افرادی را به آبادی ها وشهرهای نزدیك كه افقشان با افق شهر یكی بود واحتمال می دادند آسمان آنجا صاف است می فرستادند تا به رویت ماه اطمینان حاصل كنند.مردم اگر از این راه هم به دیدن ماه موفق نمی شدند به خانه هایشان می رفتند و منتظر حكم مجتهد می ماندند.
در صورتی كه شب از نیمه می گذشت و دیدن ماه ثابت و معلوم می گشت ، به وسیله نواختن نقاره دیدن ماه را اعلام می كردند; چنانچه تا سحردیدن ماه ثابت نمی شد، مردم سحری می خوردند و روزه می گرفتند تا اگر ماه رمضان آغاز شده باشد، از تكالیف دینی غافل نمانند. اگرتا قبل از ظهر اطلاع می یافتند كه ماه رمضان آغازنشده است ، روزه را می شكستند. در غیر این صورت ، روزه را ادامه می دادند. (لازم به تذكراست كه روزه یادشده را نباید به نیت روزه واجب و روزه اول ماه رمضان به حساب آورد; اگر چنین كنند، روزه ای حرام خواهد بود).
از عقاید مردم در مورد دیدن ماه نو آن است كه به محض رویت ماه ، چشمشان را می بندند وسعی می كنند روی قرآن یا نام خدا یا ظرف آب یاسبزه و یا روی زیبا بگشایند و صلوات بفرستند.همچنین عقیده دارند در لحظه دیدن ماه نو، هرحاجتی از خداوند طلب كنند، برآورده خواهدشد.
در صغاد آباده فارس ، اگر چهار نفر مومن موفق به دیدن ماه نو شوند، متفقا به در مسجد جامع كه وسط صغاد واقع شده است می روند و به موذن می گویند: «جار بكش ، امشب حتما شب نیت است ». موذن هم روی بام یا گلدسته مسجدمی رود و با صدای بلند می گوید: «مومنین ، ماه نورا دیده اند; خود را برای سحری خوردن وروزه گرفتن آماده كنید». اگر هوا ابری باشد وموفق به دیدن ماه نشوند، چند نفر را به شهرهای آباده و «قمشه » یا آبادی های اطراف می فرستندتا از دیدن ماه مطلع شوند.
در اصطهبانات فارس به محض دیدن هلال ماه مبارك رمضان ، چند توپ شلیك می كنند تا همه مردم باخبر شوند. هر كس صدای توپ را بشنود،این اصطلاح را می گوید: «توپ هدر شد،ماه دیده شد».
در جهرم فارس مردم برای دیدن ماه نو به «كوه البرز» كه مشرف به شهر است می روند و بادیدن ماه ، چشمشان را می بندند و آن را روی انگشتر فیروزه یا درخت سبز یا آب روان و یا قرآن می گشایند. اگر هیچ كدام از این چیزها نبود،چشمشان را روی سكه باز می كنند.
در كازرون فارس بعد از دیدن هلال ماه رمضان ، سه صلوات می فرستند و می گویند:«خدایا، یك ماه قدم دار و مباركی رو همه شیعیون نو شده باشد» یا گویند: «الهی ، ماه شریف و مبارك و بابركتی رو همه عزیزون و غریبون نوشده باشد».
مردم اراك وقتی هلال ماه رمضان را می بینند،به یكدیگر تبریك می گویند و آرزوی توفیق روزه و عبادت برای خود و دیگران می كنند. اراكی هانیز هنگام دیدن ماه ، سعی می كنند چشمشان راروی قرآن یا آب روان بگشایند. بعضی آب روان را روشنایی و بعضی سرگردانی می دانند. عده ای هم ماه را در آیینه ای كه روبه روی ماه نگه می دارند، مشاهده می كنند و دیدن ماه را درآیینه مبارك می دانند. در اراك هنگام رویت ماه ،رسم است چند پیرمرد به پشت بام یا گلدسته مساجد بروند و اذان بگویند.
در قمصر كاشان برای دیدن هلال ماه رمضان ،مردم به بام خانه هایشان می روند و با خود یك كلام ا... مجید، یك آیینه و یك سینی كه داخل آن یك ظرف آب كه كمی سبزی خوردن در آن است می برند. روی فرش رو به قبله می نشینند،آن گاه آیینه را به سمت آسمان می گیرند وآن قدر جابه جا می كنند تا ماه را در آیینه ببینند. به محض مشاهده ماه ، یك شخص باسواد با صدای بلند سوره یاسین را قرائت می كند و دیگران دردل ، همراه با او سوره یاسین را می خوانند. بعدیك حمد، سه قل هوا... خوانده و چند صلوات می فرستند. سرانجام هر یك از افراد جرعه ایی ازظرف محتوای آب و سبزی می نوشند و عقیده دارند خوردن آب و سبزی به آنها نیروی قناعت می دهد و موفق می شوند بدون ناراحتی ماه مبارك رمضان را روزه بگیرند. بعد از این اعمال ،یك نفر طبل می زند تا اگر كسی ماه را ندیده باشدمطلع شود.
در ضمن ، در قمصر باز گشودن چشم را بعد ازدیدن هلال در صورت سادات شگون می دانند وسعی می كنند وقتی هلال ماه رمضان را دیدند به صورت سید یا سیده ای نگاه كنند. سادات هم وقتی ماه را می بینند، به سینه خود نگاه می كنند وصلوات می فرستند.
در تاكستان قزوین پس از رویت ماه نو، بر آیینه و قرآن می نگرند. كسانی هم كه در سینه خال دارند، پس از مشاهده ماه به سینه خود نگاه می كنند و معتقدند چون این خال خدایی است ،برای آنها خوشبختی می آورد. زنانی كه بچه ندارند، دختربچه یا پسر بچه ای خوشرو را خود به بام می برند و به محض دیدن ماه به روی او نگاه می كنند و از خدا می خواهند كه به آنها بچه ای سالم و زیبا عطا كند.
در لهران طالقان در آغاز هر ماه از جمله در ماه رمضان ، روز اول ماه كودكی را به خانه می آورند.كودك چند دقیقه ای در خانه می ماند و به اوتنقلاتی مثل گردو، سنجد، كشمكش و یا پول می دهند. آن گاه او را با محبت به خانه خودش می فرستند. معتقدند چون كودكان معصوم هستند،خوش قدم می باشند و خیر و بركت با كودكان به خانه آنها می آید و تا آخر ماه ، زندگی افرادخانواده به خوشی و تندرستی خواهد گذشت .
در مشهد عقیده دارند وقتی هلال ماه رمضان را دیدند، باید به شمشیر نگاه كنند. اگر هیچ كدام از اینها نبود به كف دست راستشان نگاه می كنند وصلوات می فرستند و دست را به صورتشان می كشند یا این كه چشمشان را می بندند و یك نفربرایشان قرآن می آورد و یك حبه قند در كف دستشان می گذارد. آن گاه چشمشان را بر روی قرآن باز می كنند و قند را در دهانشان می گذارند.بعضی ها نیز چشمشان را می بندند و كور مال كورمال دستشان را به دیوار می گیرند و تا لب حوض می روند و به آب نگاه می كنند. زنان مشهدبرخلاف زنان قزوین و طالقان ، عقیده دارند نبایدبا دیدن هلال ماه رمضان به صورت كودك نگاه كرد، و الا تا آخر ماه رمضان زمین می خورند.
اهالی روستای خوانیك علیای بیرجند هم عقیده دارند هلال ماه مبارك رمضان را باید بایكی از این پنج چیز نو كنند; كف دست راست ،آیینه ، روی دختر باكره ، آب روان و سبزه ومعتقدند چنانچه تا سه شب موفق به دیدن ماه نشوند، باید سه مرتبه روی زمین به طرف مغرب بغلتند تا آن ماه بر آنها خوش و میمون سپری شودو گرنه غم و اندوه به سراغشان خواهد آمد.
روش های بیدار شدن در سحر
از قدیم الایام برای بیدارشدن در سحرهای ماه مبارك رمضان و تشخیص وقت دقیق سحر وانجام اعمال مخصوص سحر، از وسایل وروش های گوناگونی استفاده می كردند. بعضی ازاین روش ها امروزه نیز متداول و برخی منسوخ شده ، اما شرح یكایك آنها شنیدنی و قابل توجه است .
ماه و مهتاب
از روی تجربه می توان تشخیص داد وقتی ماه به محل معینی در آسمان برسد، سحر نزدیك است . همچنین اهالی مناطق مختلف از روی خطوط و زوایایی كه پرتو ماه با یكی از اجزای ساختمان خانه یا چیز ثابتی مثل درخت و تیرك پیدا می كند، متوجه می شوند سحر شده است .
ستارگان
بشر از روزگاران كهن با علم نجوم آشنا بوده واز روی ستارگان و كواكب ، وقت و زمان و سعد ونحس بودن آن را پیش بینی می كرده است . از این رو یكی از متداول ترین روش ها برای تشخیص سحر از دیرزمان ، شناختن ستارگان و محل و جای آنها در آسمان بوده است . در اغلب شهرها ازجمله در مناطق كویری و جنوبی كشورمان مثل یزد، كرمان و فارس كه صافی آسمان ودرخشندگی ستارگانش مشهور است ، اغلب مردم به خصوص پیرمردان و پیرزنان از روی ستارگان ومحل و موقعیتشان سحر را تشخیص می دهند.مردم هر شهر و دیاری برای ستارگان سحری اصطلاحات و نام های خاص خود را دارند كه بسیار شنیدنی است .
در یزد از روی مجموعه ستاره های «نیم گزك »، «گزوپرویز» و «گزوترازو» وقت سحر راتشخیص می دهند. ستاره «نیم گزك » از چندستاره تشكیل می شود كه در خط مستقیمی قراردارند و طول آنها به علت خطای چشم نزدیك به نیم گز به نظر می رسد و در نزد عوام به این نام شهرت یافته است .
در دماوند به این ستاره «شاهنگ ترازو»گویند. شاهنگ همان میزان ترازو است . مردم دماوند از روی ستاره «شوكش » یا ستاره راه مكه وستاره «ششك » كه شش ستاره نزدیك به همند وجای ثابتی در آسمان دارند، سحر را تشخیص می دهند.
در روستای «ماسال » طوالش هم از روی ستاره های «میزان و ترازو» سحر را تشخیص می دهند و بنا به گفته اهالی ماسال این ستاره ها ازسه ستاره بزرگ در بالا و سه ستاره كوچك درپایین تشكیل شده است و مسیر حركتشان از مشرق به سمت مغرب است . زمانی كه این ستاره ها یك سوم آسمان را طی كنند، موقع پختن سحری است . وقتی دو سوم آسمان را بپیمایند، وقت خوردن سحری است و با ناپدیدشدن ستاره ها،سحر فرا می رسد و دست از خوردن می كشند.
اما اگر هوا ابری باشد و اهالی ماسال نتوانند ازروی ستاره سحر را تشخیص دهند، با بانگ خروس بیدار می شوند و یا قول چند مومن شب زنده دار را می پذیرند.
در مشهد از روی سه ستاره كه به «نیم ذرع »مشهور است ، سحر را معین می كنند. ستاره های نیم ذرع باید همان ستاره هایی باشند كه در یزد «نیم گزك » نامیده می شوند. آن طوری كه پیرمردان مشهد می گویند، اول شب این ستاره ها در جنوب غربی قبله به صورت عمودی دیده می شوند كه به تدریج به وسط آسمان می آیند و نصف شب به صورت افقی روبه روی قبله ظاهر می شوند. ازنیمه شب ، ستاره ها به سمت جنوب شرقی قبله سرازیر می گردند و لحظاتی بعد از سحر، محومی شوند.
در جهرم فارس هم از روی ستاره «هفت برادران » یا «هفت پا» وقت سحر را تشخیص می دهند. هر شب محل این ستاره ها را در آسمان نشان كرده و وقت سحر را معین می كنند. افسانه ای هم برای این ستاره ها دارند و می گویند این ستاره ها هفت برادرند كه پدرشان مرده است .چهار برادر تابوت پدر را به دوش می كشند و سه برادر دیگر، دنبال تابوت گریه وزاری می كنند و درحركتند.
ختم قرآن
در ماه مبارك رمضان ، در اغلب مساجد و تكایاو بسیاری از خانه ها ختم قرآن برگزار می شود.البته ختم قرآن تنها به ماه رمضان اختصاص نداردو در تمام ماه های سال برپا می شود، اما در ماه رمضان صفا و جلوه ای دیگر دارد و مردها و زن هاو بچه ها جداگانه در مجالس ختم قرآن شركت می كنند كه هر كدام آداب و تشریفات خاصی دارد.
مجلس مردانه ختم قرآن
محل برگزاری ختم قرآن مردها اغلب درمساجد است . در بهار و تابستان در صحن یاپیشطاق مسجد و در پاییز و زمستان در شبستان یا به قول یزدی ها در گرمخانه مسجد، مجلس قرآن برپا می شود. معمولا بعد از نماز صبح یا ظهر و یاعشا اغلب آنهایی كه در نماز جماعت شركت می كنند، دورتادور شبستان ، پشت به دیوارمی نشینند و قرآن شان را كه از خانه آورده اند، دردست گرفته و آماده شركت در ختم قرآن می شوند. آغازكننده كسی است كه سمت رهبری گروه را دارد و به خاطر استادی اش در قرائت قرآن ، لقب «قراء» گرفته است . این شخص درصدر مجلس می نشیند و با خواندن آیاتی از اول یك جزء، قرائت قرآن را آغاز می كند. پس ازخواندن چند آیه ، نوبت به شخصی كه سمت راست قراء نشسته است می رسد و به این ترتیب هر كدام از شركت كنندگان آیاتی از قرآن رامی خوانند. قراء نیز با دقت گوش می دهد وغلطها را تصحیح می كند. نوبت هر كس كه تمام می شود، قراء با گفتن «غفرا...» نوبت را به نفر بعدمی دهد و او دنباله سوره را قرائت می كند.
اگر ماه رمضان سی روز باشد، هر روز یك جزءاز قرآن خوانده می شود; اما اگر ماه بیست و نه روز باشد، ده روز آخر ماه هر روز چند آیه بیشترخوانده می شود تا روز بیست و نهم كه جزء سی ام هم تمام شود و یا این كه روز بیست و هشتم وبیست ونهم ، یك جزء و نیم از قرآن خوانده می شود.
مشهدی ها معتقدند قرآنی را كه در ماه رمضان آغاز می كنند، باید حتما تا آخر ماه تمام كنند و گرنه ، قرآن نفرینشان می كند یا قرضدار می شوند.
مجلس زنانه ختم قرآن
محل برگزاری ختم قرآن زنان ، در خانه «ملا»است یا خانه زنان مومنه یا آنهایی كه قرآن راصحیح می خوانند، یا به نوبت در خانه شركت كنندگان است . در ماه رمضان در هر محله از هر شهری چندین مجلس زنانه قرائت قرآن برپامی شود و اغلب مجالس صبح ها كه زنان فراغت بیشتری دارند، برگزار می شود. رهبر قرائت قرآن زنان ، زنی به نام «ملا» یا زن دیگری است كه قرآن را بدون غلط و با قرائت صحیح می خواند. درخانه یا محلی كه زنان ختم قرآن برگزار می كنند،نباید مرد بالغی باشد و مردان قبل از حاضر شدن شركت كنندگان ، از خانه بیرون می روند.
|
| |
|
|